İş kazası, işveren ile işçi arasında mevcut iş ilişkisine bağlı olarak meydana gelen kaza sebebi ile işçinin bedenen veya ruhen zarar görmesi veyahut hayatını kaybetmesi olarak kısaca tanımlayabilsek de kritik noktaları olan bir alandır. Aşağıda ayrıntıları ile değinilecek ise de iş kazaları ile karşı karşıya kalındığında iş kazası avukatlarından hukuki destek alınması önem arz eder.
İş kazaları yalnızca ülkemizde değil, dünya çapında sıkça karşılaşılan bir durum olup insanın korunması ve iş kazalarının minimuma düşürülmesi amacıyla her ülkede çalışmalar yapılmaktadır. Açıklanan verilere göre; her yıl iş kazalarının sayısında artış gözlenmektedir. Başta sanayi olmak üzere inşaat, hizmet ve tarım sektöründe ciddi kazalar meydana gelmektedir. İlimiz Bursa’nın ise sanayi şehri olduğu dikkate alındığında Bursa da iş kazalarının da çoğunlukta olduğu ve Bursa iş kaza sayısının ise ülke genelinde 6. sırada olduğu bilinmektedir.
İş kazasının tanımı hukukumuzda iki farklı kanunda yapılmıştır. İki iş kazası tanımı farklı şekillerde ifade edilmiş ise de iş kazası tanımları özünde aynıdır.
İş kazası; 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu’na göre, işyerinde veya işin yürütümü nedeniyle meydana gelen, ölüme sebebiyet veren veya vücut bütünlüğünü ruhen ya da bedenen engelli hâle getiren olaydır.
İş kazası, 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu’nda ayrıntılı olarak ele alınmış ve hangi hallerin iş kazası olduğu belirtilmiştir. Buna göre;
Kanun kapsamında yalnızca kaza anında zarar görme şart olmayıp sonradan bedenen ya da ruhen engelli hâle getiren olaylar da iş kazası kapmasında sayılmaktadır. Yine iş kazasının yalnızca işyerinde gerçekleşmesi de şart değildir. Meydana gelen her kaza kendi özünde alanında uzman iş kazası avukatlarına danışılarak değerlendirilmelidir.
Bir işçi, iş kazasına maruz kaldı ise bu durum hem işçi hem de işveren açısından önem arz eder. Zira işçi bakımından tazminat hakları söz konusu olduğu gibi işveren açısından ise hukuki ve cezai yükümlülükleri gündeme gelmektedir. İş kazası bildirimi, usulü, süresi ve bunlara bağlı olarak cezai yaptırımları kanunda düzenlenmiştir.
5510 sayılı kanuna göre; iş kazası meydana geldi ise işveren tarafından kolluk kuvvetlerine ve Sosyal Güvenlik Kurumu’na bildirim yapılması zorunludur. Zira; bildirim üzerine hem kolluk kuvvetlerince hem de SGK tarafından müfettişler aracılığı ile ayrı ayrı soruşturmalar yapılmaktadır. Olayın nasıl gerçekleştiği, iş kazası olup olmadığı, iş kazasının meydana gelmesinde sorumlu kişiler ve kişilerin kusur oranları gibi hususlar incelenmekte ve rapor düzenlenmektedir.
Hizmet akdine tabi çalışan sigortalıların iş kazası hallerinin bildirimi işverenleri tarafından yapılmalı ve işverence iş kazasının meydana geldiği yer yetkili kolluk kuvvetlerine derhal, Sosyal Güvenlik Kurumu’na da en geç kazadan sonraki üç işgünü içinde iş kazası bildirgesi ile doğrudan ya da taahhütlü posta ile Kuruma bildirilmesi zorunludur.
Köy ve mahalle muhtarları ile hizmet akdine bağlı olmaksızın kendi adına ve hesabına bağımsız çalışanlar, iş kazası hallerini kendisi tarafından, bir ayı geçmemek şartıyla rahatsızlığının bildirim yapmaya engel olmadığı günden sonra üç işgünü içinde iş kazası bildirgesi ile doğrudan ya da taahhütlü posta ile Kuruma bildirilmesi zorunludur.
İş kazası, işverence ilgili kurumlara bildirilmediği durumlarda işçi tarafından da bildirimde bulunulabilir. Bu halde işveren cezai yaptırımlar ile karşı karşıya kalacaktır.
6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu
İş kazası ve meslek hastalıklarının kayıt ve bildirimi
MADDE 14 – (1) İşveren;
(2) İşveren, aşağıdaki hallerde belirtilen sürede Sosyal Güvenlik Kurumuna bildirimde bulunur:
İş kazasının kayıt ve bildirimi işverene ait olup kanunda bildirim süresi açıkça belirtilmiştir. 6331 sayılı Kanunu m.26/e ile bildirim süresine uymayan işveren hakkında idari para cezası düzenlenmiştir. 14’üncü maddede belirtilen bildirim yükümlülüğünü yerine getirmeyenlere uygulanacak idari para cezaları ise doğrudan Sosyal Güvenlik Kurumunca verilir. Sosyal Güvenlik Kurumunca verilen idari para cezalarının tebliğ, itiraz ve tahsilinde 5510 sayılı Kanunun 102. maddesi hükümleri uygulanır. Verilen diğer idari para cezaları tebliğinden itibaren otuz gün içinde ödenir.
Yargıtay 11. Hukuk Dairesi 2016/14254 E. 2018/5438 K. “…Mahkemece, bozma sonrası yapılan yargılamada iddia, savunma ve tüm dosya kapsamı uyarınca SGK tarafından davacının mükellefine ait işyerinde çalışan …’ün 03…..2009 tarihinde yaşadığı iş kazası olayının süresinde SGK’ya bildirilmemesi nedeniyle ….142,73 TL hastane masrafının rücuen talep edildiği, davacı mükellefinin iş yerinde meydana gelen iş kazasının SGK’ya bildirilmesinin davacı yükümlülükleri arasında olduğu, bildirimin zamanında yerine getirilmemesinden kaynaklanan ve kurum tarafından davacının mükellefi işyerine rücu edilen bedelin davacı tarafından ödendiği, Mesleki Sorumluluk Sigortası Poliçesinde davacı mali müşavirin kusuru sebebiyle ödediği bu miktarın teminat altına alındığı gerekçesiyle davanın kabulüne, icra takibinin devamına karar verilmiştir Kararı, davalı vekili temyiz etmiştir. Dosyadaki yazılara, mahkemece uyulan bozma kararı gereğince hüküm verilmiş olmasına ve delillerin takdirinde bir isabetsizlik bulunmamasına göre, davalı vekilinin bütün temyiz itirazları yerinde değildir….”
Yargıtay 10. Hukuk Dairesi 2024/5446 E. 2024/5874 K. “… Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile 01.08.2016 günü saat 23:00’te başlayıp, 02.08.2016 günü saat 07:00’de biten vardiyada çalışmış olan davalı sigortalı …’ın, iş yerinde çalışmakta iken herhangi bir iş kazası geçirdiğini gösterir somut ve yeterli hiçbir delil bulunmaması ve aksinin de iddia ve ispat edilememesi, tam aksine davalı sigortalının da yazılı beyanlarında iş kazası geçirmediğini açıkça ifade etmesi, dava konusu olayın davalı Kurumca herhangi bir soruşturma yapılmaksızın sadece Çekirge Devlet Hastanesi tarafından yapılan veri girişi ile davacı işveren tarafından yapılan ekran onay işlemlerinin yeterli görülmesi sonucu iş kazası olarak kabul edildiğinin ve dolayısıyla davalı sigortalı …’ın, davacı işverene ait 1111761.016 sicil sayılı iş yerinde 02.08.2016 günü iş kazası geçirmediğinin, bu nedenle dava konusu olayı iş kazası olarak kabul eden SGK Osmangazi Sosyal Güvenlik Merkezi Kısa Vadeli (İş Kazası) Servisinin 11.01.2017 tarih ve 14 sayılı komisyon kararının yerinde olmadığının anlaşılması karşısında İlk Derece Mahkemesince davanın kabulüne karar verilmesinde isabetsizlik görülmediği gerekçesiyle istinaf başvurusunun esastan reddine karar verilmiştir…. Temyiz olunan Bölge Adliye Mahkemesi kararının 6100 sayılı Kanun’un 370 inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca ONANMASINA…
İşyerinde veya işin yürütümü nedeniyle meydana gelen;
Vücut bütünlüğünü ruhen ya da bedenen engelli hâle getiren iş kazaları sonrasında işçinin, kusurlu işverene karşı açmış olduğu maddi ve manevi tazminat davası neticesinde elde edeceği tazminat,
Ölüme sebebiyet veren iş kazalarında ise işçinin mirasçıları, yakınları, bakmakla yükümlü olduğu kişiler tarafından, kusurlu işverene karşı açmış olduğu maddi ve manevi tazminat davası neticesinde elde edecekleri tazminat, iş kazası tazminatı olarak ifade edilir.
Türk Borçlar Kanunu ölümlü iş kazalarında talep edilebilecek alacak kalemleri düzenlemiştir. Bu alacak kalemleri; cenaze giderleri, ölüm hemen gerçekleşmemişse tedavi giderleri ile çalışma gücünün azalmasından ya da yitirilmesinden doğan kayıplar ve ölenin desteğinden yoksun kalan kişilerin bu sebeple uğradıkları kayıplardır.
6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu
1. Ölüm ve bedensel zarar
a. Ölüm
MADDE 53- Ölüm hâlinde uğranılan zararlar özellikle şunlardır:
3. Ölenin desteğinden yoksun kalan kişilerin bu sebeple uğradıkları kayıplar.
Türk Borçlar Kanunu bedensel zararın meydana geldiği iş kazalarında talep edilebilecek alacak kalemleri düzenlemiştir. Bu alacak kalemleri; tedavi giderleri, kazanç kaybı, çalışma gücünün azalmasından ya da yitirilmesinden doğan kayıplar ve ekonomik geleceğin sarsılmasından doğan kayıplardır.
6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu
b. Bedensel zarar
MADDE 54- Bedensel zararlar özellikle şunlardır:
ÖLÜM HALİNDE | MALULİYET HALİNDE |
CENAZE GİDERLERİ | TEDAVİ GİDERLERİ |
TEDAVİ GİDERLERİ | GEÇİCİ İŞ GÖREMEZLİK TAZMİNATI |
DESTEKTEN YOKSUN KALMA TAZMİNATI | SÜREKLİ İŞ GÖREMEZLİK TAZMİNATI |
EKONOMİK GELECEĞİN SARSILMASI |
Belirtmek gerekir ki; bedensel zararlar, maluliyet ile iç içe geçmiş ifadelerdir. Maluliyet, iş kazası nedeni ile kişinin vücut bütünlüğünde meydana gelen azalma, uzuv kaybı, kısıtlanma hali gibi durumlardır. Maluliyet, geçici veya kalıcı olabilir. Açılmış olan iş kazası tazminat davalarında iş kazası tazminatı, başka bir ifade ile iş kazası uzuv kaybı tazminatı hesaplanırken maluliyet oranı önem arz eder. Dava sürecinde alınacak olan raporlar ile maluliyet oranı belirlenir ve bilirkişiler “iş kazası uzuv kaybı tazminatı ne kadar?” sorusuna cevap bulabilmek için maluliyet oranını dikkate almaktadır.
İş kazası tazminat davalarında alanında uzman iş kazası avukatlarına, ilimizde ise Bursa iş kazası tazminat avukatlarına danışmak süreci daha sağlıklı ve gereği gibi yönetmek için önemlidir.
İş kazasına bağlı olarak işveren ve SGK tarafından ödemeler yapılmaktadır. SGK iş kazası ödemesi yaptıktan sonra olayın şartlarına, kusur durumu gibi kriterleri dikkate alarak yapmış olduğu ödemeleri işverenden tahsil edebildiği durumlar söz konusudur. Geçici iş göremezlik ödeneği SGK tarafından ödenmekte ise de iş kazası bildirimi yapılmadığı hallerde SGK ödemiş olduğu bu ödeneği işverenden tahsil etmektedir. Sürekli iş göremezlik ödeneği SGK tarafından ödenmekte olup söz konusu ödeneğin yasal şartları mevcut ise ilk peşin sermaye değerini işverenden tahsil etmektedir.
Peşin sermaye değeri, Kurumca, Kanunun ilgili maddelerinde belirtilen giderlerin yaş, kesilme ihtimali ve Kurumca belirlenecek iskonto oranı dikkate alınarak hesaplanan tutarı ifade eder. Peşin sermaye değeri (PSD); kazalıya SGK’nın bakiye ömrü boyunca ödeme yapabilmesi için gelir bağlanma tarihinde ne kadar paraya ihtiyacı olduğuna dair yapılan hesabın sonucudur. PSD, SGK tarafından hazırlanır.
İş kazası, işverenin kastı veya sigortalıların sağlığını koruma ve iş güvenliği mevzuatına aykırı bir hareketi sonucu meydana gelmişse, Kurumca sigortalıya veya hak sahiplerine Kanun gereğince yapılan veya ileride yapılması gereken ödemeler ile bağlanan gelirin başladığı tarihteki ilk peşin sermaye değeri toplamı, sigortalı veya hak sahiplerinin işverenden isteyebilecekleri tutarlarla sınırlı olmak üzere, Kurumca işverene ödettirilir. SGK tarafından sigortalının ölümü sonrasında yakınlarına bağlanan ölüm aylıkları normalde rücuya tabi değildir.
İstisna 5510 sayılı Kanun
Uzun vadeli sigorta kolları bakımından üçüncü kişinin sorumluluğu[52]
MADDE 39– Üçüncü bir kişinin kastı nedeniyle malûl veya vazife malûlü olan sigortalıya veya ölümü halinde hak sahiplerine, bu Kanun uyarınca bağlanacak aylığın başladığı tarihteki ilk peşin sermaye değerinin yarısı için Kurumca zarara sebep olan üçüncü kişilere rücû edilir.
Malûllük, vazife malûllüğü veya ölüm hali, kamu görevlilerinin veya er ve erbaşlar ile kamu idareleri tarafından görevlendirilen diğer kişilerin vazifelerinin gereği olarak yaptıkları fiiller sonucu meydana gelmiş ise, bu fiillerden dolayı haklarında kesinleşmiş mahkûmiyet kararı bulunanlar hariç olmak üzere, sigortalı veya hak sahiplerine yapılan ödemeler veya bağlanan aylıklar için Kurumca, kurumuna veya ilgililere rücû edilmez.
İş kazası tazminat davalarında, tazminat hesabı bilirkişiler tarafından yapılmaktadır. Teknik verilere dayalı bu hesaplamada, olay veya ölüm tarihi, işçinin yaşı, işçinin maaşı, bakiye ömür süresi (TRH 2010 tablosuna göre), evli olup olmadığı, bekar ise evlenme ihtimali, çocuk sayısı, emeklilik yaşı gibi birçok veriler baz alınarak hesap yapılmaktadır.
İş kazası tazminatı, iki döneme ayrılarak hesaplama yapılır. İlki işlemiş dönem, ikincisi ise işleyecek dönem hesabıdır. İşlemiş dönem, olay veya ölüm tarihi ile bilirkişi rapor tarihi arasındaki dönemi, işleyecek dönem ise bilirkişi rapor tarihi ile kişinin ölüm tarihi arasındaki dönemi ifade etmektedir. Bilirkişiler tarafından sayılan verilere göre hesaplama yapıldıktan sonra işçinin kusur oranına göre tazminat miktarından indirim yapılmaktadır. SGK tarafından rücu edilen alacaklar bakımından ise işverenin kusur oranı dikkate alınmaktadır.
“İş kazası tazminatı ne kadar?” sorusuna verilen cevap her olaya göre değişkenlik göstermektedir. Bu hususta mağduriyetlerin engellenmesi ve sürecin doğru olarak yönetilebilmesi için yine Bursa iş kazası tazminat avukatından destek alınması önem arz etmektedir.
İş kazası rapor parası, işçinin sağlık kuruluşlarından almış olduğu rapora istinaden ödenen iş göremezlik parasıdır. İş kazası rapor parası, geçici iş göremezlik ödeneğinde SGK’ya bildirim yapılmasından itibaren en geç 15 gün içerisinde işçinin banka hesabına veya PTT aracılığı ile ödenmektedir.
İş kazası nedeniyle uğranılan zararın giderilmesi amacıyla açılan maddi ve manevi tazminat davalarında zamanaşımı süresi 818 sayılı Borçlar Kanunu’nun 125 ve 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu’nun 146 ncı maddeleri gereğince 10 yıldır. Türk Borçlar Kanunu’nun 149. (BK 128.) maddesi uyarınca ise zamanaşımı, alacağın muaccel olmasıyla işlemeye başlar.
Bir olayın iş kazası olup olmadığının açık bir şekilde ortaya konulmasının zararlandırıcı olaya dair yapılacak yargılamada mahkemelerin görevine ilişkin de neticelerinin bulunması nedeniyle önemlidir.
7036 sayılı kanuna göre; görevli mahkeme İş Mahkemeleri, yetkili mahkemeler ise iş kazasının veya zararın meydana geldiği yer ile zarar gören işçinin yerleşim yeri mahkemesi, davalı birden fazla ise bunlardan birinin yerleşim yeri mahkemesi yetkilidir.
7036 sayılı kanuna göre; iş kazasında kaynaklanan maddi ve manevi tazminat ile bunlarla ilgili tespit, itiraz ve rücu davaları hakkında arabuluculuk zorunlu değildir. Ancak taraflar isterlerse ihtiyari arabuluculuk yoluna başvurabilirler.
Her dava dosyasının kendi içerisinde değerlendirilmesi gerekiyorsa da genellikle dava süresi 8-12 ay sürebilmektedir. Dava sürecinde bilirkişi incelemeleri, raporlara itiraz, mahkemece kurumlardan evrak toplanılması gibi durumlarda dava süreci uzayabilmektedir.
Özetlemek gerekir ise; meydana gelen yaralamalı veya ölümlü iş kazalarında, işveren tarafından iş kazasının kolluk kuvvetlerine ve SGK’ya bildirilmesi gerekmektedir. SGK veya kolluk kuvvetlerince ayrı ayrı soruşturmalar yapılmaktadır. Kurumca yapılan soruşturmalarda olayın iş kazası olup olmadığı, kişilerin kusur durumlarına ilişkin araştırma yapılmaktadır. İşçinin yaralanması halinde alacak kalemleri ile ölümün meydana geldiği durumlardaki alacak kalemleri farklılıklar göstermektedir.
İş kazasına ilişkin olarak SGK’ya yapılan bildirim sonrasında kurum tarafından işçiye rapor parası yatırılmaktadır. Daha sonra ise maluliyet oranı ilgili kişilerce tespit edilmektedir. İş kazası tazminat davası sürecinde yine maluliyet oranına ilişkin itirazlar yapılabilmektedir. Mahkemece tüm veriler toparlandıktan sonra dosya bilirkişiler tarafından tazminat raporu hazırlanır. İşçinin veya işverenin kusur oranına göre tazminattan indirim yapılmaktadır. Şartları mevcut ise SGK tarafından işverene rücu davası açılabilmektedir.
Uygulamada birçok vatandaş kazanın vermiş olduğu heyecan, korku ve panik nedeni ile süreci usulüne uygun yönetememektedir. Kaza sonrasında birçok kişi ne yapacağını bilmemektedir. İş kazası tazminatı nedir? Davayı kime veya kimlere karşı açmalıyız? SGK hangi zararı karşılar? Sorularına yanıt aramaktadır.
Tazminat hukuku bakımından uzmanlığı ele alan ekibimiz süreci usulüne uygun ve titizlikle yürütmektedir. Balyoz Hukuk ve Danışmanlık olarak yıllar içerisinde edindiğimiz tecrübe ve uzmanlığımız ile müvekkillerimizi kaybına uğrama riskine karşı korumakta ve alacaklarını eksiksiz bir şekilde tahsil etme yolunda emin adımlarla ilerlemektedir. Tazminat hukuku ile ilgili soru veya sorunlarınız için bizimle iletişime geçebilirsiniz.